Kan inflatie de staatsschuld laten verdwijnen? De rekening schuift mee

Aan de kassa merk je dat een euro minder koopt. Voor de overheid kan diezelfde geldontwaarding juist een voordeel hebben: oude schulden worden in koopkracht minder waard. Klinkt als een uitweg uit een lastig begrotingsprobleem. Waarom niet gewoon wachten tot inflatie het werk doet?

Omdat de schuld blijft staan en de rekening aan de andere kant kan meestijgen. Inflatie kan een deel van de last verlichten, maar is geen betrouwbare vervanger voor begrotingsbeleid. Dat onderscheid raakt zowel de Nederlandse schatkist als de mensen die haar geld lenen.

Een lening verdwijnt niet als geld minder waard wordt

Neem een fictieve lening van €1.000, met een vaste rente en zonder inflatiecorrectie. De afgesproken aflossing blijft €1.000. Stijgt het prijsniveau ondertussen met 10%, dan heeft dat bedrag nog de koopkracht van ongeveer €909 van vóór die stijging: 1.000 gedeeld door 1,10. De overheid betaalt hetzelfde aantal euro’s terug, maar de ontvanger kan er minder mee kopen.

Dat is het voordeel van geldontwaarding voor een schuldenaar. Het is iets anders dan aflossen. En het geldt niet automatisch voor iedere lening: de voorwaarden bepalen of rente of hoofdsom worden aangepast.

De schuldquote kan dalen zonder één euro aflossing

Een tweede fictief voorbeeld maakt het verschil zichtbaar. Een land heeft €100 miljard schuld en produceert jaarlijks voor €100 miljard aan goederen en diensten. De schuld is dan 100% van het bruto binnenlands product, het bbp.

Veronderstel dat het land evenveel blijft produceren, maar dat de prijzen van die binnenlandse productie met 10% stijgen. Het bbp in euro’s wordt €110 miljard. Bij dezelfde schuld daalt de schuldquote naar 90,9%: 100 gedeeld door 110, maal 100. Er is niets afgelost. Leent het land ondertussen €10 miljard bij, dan is de schuld ook €110 miljard en blijft de verhouding 100%.

Dit verklaart waarom je naast het percentage ook het bedrag en de periode moet bekijken. Op de Nederlandse landpagina kun je de officiële meetpunten volgen. Een gunstiger verhouding vertelt niet op zichzelf waardoor de overheidsfinanciën zijn veranderd.

Jouw kassabon is niet de prijsindex van het bbp

Hier zit een belangrijke valkuil. De inflatie die je dagelijks hoort, gaat over consumentenprijzen. De prijsmaatstaf voor het bbp gaat over binnenlandse productie. Die twee bewegen niet altijd gelijk, benadrukt de Europese Centrale Bank. Duurdere ingevoerde energie kun je dus niet rechtstreeks als evenveel extra Nederlands bbp behandelen.

Bekijk in onze inflatievergelijking voor Nederland en de eurozone hoe consumentenprijzen door de tijd veranderen. Kies Nederland en vergelijk de afgelopen tien jaar. Die grafiek laat prijsdruk zien; hij berekent niet hoeveel de staat aan inflatie verdient.

Ook Nederland kan niet op geldontwaarding rekenen

Een concreet tegenvoorbeeld staat in de CBS-publicatie van 26 maart 2026. In die eerste, voorlopige cijfers steeg de Nederlandse schuldquote van 43,8% eind 2024 naar 44,4% eind 2025. De schuld groeide sneller dan het bbp. Dit zijn de cijfers uit die publicatie, niet de nieuwste kwartaalstand of een berekening van het afzonderlijke inflatie-effect.

Het voorbeeld laat zien wat het fictieve rekensommetje niet bevat: een overheid maakt nieuwe keuzes en gaat nieuwe verplichtingen aan. Een groter bbp kan een schuld helpen dragen, maar garandeert niet dat het percentage daalt.

Het voordeel op oude schuld heeft een houdbaarheidsdatum

IMF-onderzoek uit 2023 maakt onderscheid tussen onverwachte inflatie en inflatie waarop geldschieters al rekenen. Vooral de verrassing kan bestaande schulden lichter maken. Wie toekomstige prijsstijgingen verwacht, kan bij nieuwe leningen een hogere rente verlangen.

Volgens de ECB kunnen ook overheidsuitgaven reageren, terwijl belastinginkomsten eerder toenemen. De uitkomst hangt af van de schok en het beleid. Een duurder contract, aangepaste uitkering of hogere herfinancieringsrente kan een aanvankelijk voordeel verkleinen.

Voor een huishouden blijft bovendien de eigen combinatie van inkomen, sparen en schulden tellen. Een vast geldbedrag koopt in ons voorbeeld minder. Daaruit volgt niet dat iedere Nederlander hetzelfde verliest, of dat een lagere schuldquote automatisch meer koopkracht oplevert.

Beoordeel de begroting, niet alleen het percentage

De ECB streeft naar 2% inflatie op middellange termijn voor de eurozone. Dat is geen instrument om de Nederlandse begroting sluitend te maken. Een tijdelijke meevaller voor bestaande schulden is geen reden om hoge inflatie als oplossing te willen.

Wie landen op de Europese schuldquotevergelijking naast elkaar zet, moet daarom verder vragen: hoeveel is bijgeleend, wat gebeurt er met de rente en groeit ook de productie? Een schuld kan relatief kleiner worden terwijl de ruimte in de begroting krapper wordt. Pas als je beide bekijkt, weet je of een gunstiger cijfer ook een betere financiële positie betekent.