Opinie: Frankrijk moet meer herstellen dan kapotte ruiten

Na de plunderingen van afgelopen weekend moeten beschadigde winkels weer open en straten worden opgeruimd. Wie vernielt, moet daarvoor worden aangepakt. Maar Frankrijk heeft nog een herstelopdracht: zijn burgers én zijn geldschieters overtuigen dat de overheid beloften kan waarmaken.

Dat lukt niet door iedere klacht over een schoolgebouw weg te zetten als onbetaalbaar. Evenmin door na iedere demonstratie extra geld toe te zeggen zonder te vertellen waar het vandaan komt. Frankrijk heeft een begroting nodig die financieel klopt en voor burgers zichtbaar iets oplevert. Alleen de obligatiemarkt tevredenstellen is geen bestuursprogramma.

Een demonstrant is nog geen plunderaar

De gemeente Parijs bevestigt ernstige vernielingen en plunderingen in verschillende wijken. Die schade verdient geen relativering.

Ook de scholier die een docent mist en de persoon die een winkel leeghaalt, mogen niet in één beeld verdwijnen. De onderwijsminister sprak deze maand met leerlingen over vervanging, gebouwen en de schooldag. Dat zijn onderwerpen waarop een overheid aanspreekbaar hoort te zijn. Vernieling is geen oplossing; een serieuze klacht behandelen alsof het vernieling is, evenmin.

De directe rekening komt bovendien niet volledig bij de staat terecht. Een ondernemer, een verzekeraar en een gemeente kunnen verschillende delen dragen. Er is geen gecontroleerd totaal waarmee we alle schade netjes tot één extra Frans begrotingstekort kunnen optellen.

Op maandag werd ook lenen duurder

Bij de financiële reactie past dezelfde precisie. De door de Banque de France gepubliceerde tienjaarsrente-index steeg van 4,794% op vrijdag 16 oktober naar 4,853% op maandag 19 oktober. Een verschil van 0,059 procentpunt, oftewel 5,9 basispunten. Een basispunt is een honderdste procentpunt.

Reuters beschreef die maandag een verkoopgolf op de Franse obligatiemarkt en zorgen bij beleggers over het vermogen van de regering om begrotingsbeleid uit te voeren. Dat is een aannemelijk verband tussen politieke onrust en financiering. Het is geen bewijs dat iedere extra honderdste procent rente door de rellen is veroorzaakt. Ook inflatieverwachtingen en bredere marktbewegingen tellen mee.

Bij obligaties met een vaste rente bewegen koers en marktrendement doorgaans tegengesteld. De zorg is hier dus niet dat de waarde van Frans schuldpapier omhoogschiet, maar dat geldschieters voor nieuwe financiering meer rendement verlangen.

Wat betekenen die honderdsten in euro’s?

Neem een fictieve nieuwe tienjaarslening van €10 miljard. Veronderstel dat die volledig tegen de hogere rente wordt afgesloten, zonder koersverschillen of kosten en met dezelfde hoofdsom. Dan geeft het renteverschil deze benadering:

€10 miljard × 0,00059 = circa €5,9 miljoen extra per volledig jaar.

Dat maakt een klein percentage tastbaar. Het is nadrukkelijk geen rekening die Frankrijk door dit weekend aantoonbaar heeft gekregen. Daarvoor moet je weten wat het werkelijk leent, op welke looptijden en tegen welke voorwaarden. De opslag kan ook weer dalen. We rekenen hem daarom niet door over alle uitstaande Franse schuld of automatisch over tien jaar.

Bestaande leningen met een vaste rente worden niet op maandag allemaal duurder. De druk komt geleidelijk via nieuwe leningen en het vervangen van aflopende schuld. Op onze vergelijking van jaarlijkse rentelasten zie je de begrotingsuitgave die daarvan moet worden onderscheiden: een jaartotaal is geen actuele marktrente.

Veel uitgeven is geen garantie op een werkende school

Het andere makkelijke verhaal is dat Frankrijk simpelweg geen geld heeft. Het land kan nog lenen: de Franse schatkist wees op 19 oktober €7,245 miljard aan kortlopende staatsleningen toe. Dat bewijst toegang tot die markt, niet dat nieuwe uitgaven onbeperkt betaalbaar zijn.

Volgens de voorlopige Insee-cijfers bedroegen de overheidsuitgaven in 2025 57,3% van het bruto binnenlands product, de jaarlijkse economische productie. Dat is geen onderwijsbudget. Pensioenen, zorg en uitkeringen zitten er ook in. Een groot totaalbedrag bewijst niet dat de school om de hoek voldoende docenten heeft.

Er is wel reden om te vragen wat geld oplevert. De Franse Rekenkamer meldde in december 2025 dat in openbare collèges, het lagere voortgezet onderwijs, in schooljaar 2023–2024 9% van de verplichte lesuren niet was gegeven. Dat is geen actuele meting van de protesterende lycées. Het maakt wél duidelijk dat het probleem van ontbrekende lessen niet pas met deze demonstraties is bedacht.

Daar kunnen geldtekorten, personeelsproblemen en organisatie door elkaar lopen. Roepen dat alles verspilling is, bespaart je het onderzoek naar die oorzaken. Roepen dat ieder probleem met een hoger budget verdwijnt, doet precies hetzelfde.

Een geloofwaardige keuze heeft twee kanten

De sterkste tegenwerping tegen bezuinigen is terecht: een ingreep kan dienstverlening beschadigen en de economie verzwakken. Dan wordt een financieel doel op papier gehaald terwijl de samenleving er minder voor terugkrijgt. Sommige knelpunten vragen juist extra mensen of onderhoud.

Maar ook een uitgave die nodig is, moet worden gefinancierd. De regering moet dus durven zeggen welke inkomsten zij verhoogt, welke andere uitgaven zij beperkt en waar een betere organisatie werkelijk iets kan oplossen. Een onbewezen efficiencywinst is nog geen dekking.

Op de landpagina over de Franse staatsschuld kun je de officiële meetpunten bekijken. Let op hun periode: de live teller is een model, geen meting van de rekening van deze rellen. De cijfers helpen de keuzes te wegen; zij maken die keuzes niet namens de kiezer.

Bij een vervangingsplan hoort aantoonbaar meer les. Bij een belastingmaatregel hoort eerlijkheid over wie betaalt. En bij een besparing hoort een uitleg over wat niet meer kan. Pas dan vraag je burgers om een concreet offer voor een controleerbaar resultaat, in plaats van opnieuw om geduld.

Een winkelruit is hersteld als er nieuw glas in zit. De geloofwaardigheid van de overheid pas als haar beloften ook na de begrotingsstemming worden nagekomen.