Prinsjesdag 2026: hoe de begroting voor 2027 tot stand komt

Het kabinet en de drie coalitiepartijen hebben eind augustus een akkoord bereikt over de begroting voor 2027. Daarmee is de politieke onderhandeling binnen de coalitie afgerond, maar de Rijksbegroting is nog niet definitief. Op dinsdag 15 september 2026 worden de Miljoenennota, begrotingswetten en het Belastingplan openbaar. Daarna begint de parlementaire behandeling.

Dat onderscheid is belangrijk. “Er is een begrotingsakkoord” betekent dat ministers en coalitiepartijen een pakket hebben gekozen. “De begroting is aangenomen” betekent dat de afzonderlijke begrotingswetten door Tweede en Eerste Kamer zijn goedgekeurd. Tussen die twee momenten kunnen bedragen, maatregelen en amendementen nog veranderen.

Update 2 september 2026: dit artikel verscheen oorspronkelijk tijdens de onderhandelingen op 18 augustus. Het is nu volledig herzien na het begrotingsakkoord. Voor de vandaag gelekte maatregelen, bedragen en onvolledige dekking lees je onze aparte factcheck van de Prinsjesdagstukken.

Van begrotingsakkoord naar Rijksbegroting

De Nederlandse begroting ontstaat in meerdere rondes. De Voorjaarsnota verwerkt in het voorjaar mee- en tegenvallers en vormt een openbare financiële basis. In de zomer maken ministers nieuwe ramingen en beleidskeuzes. Het Centraal Planbureau rekent de economie en koopkracht door, terwijl het ministerie van Financiën de begrotingsstukken samenvoegt.

Rond eind augustus besluit het kabinet over het pakket dat naar de Raad van State en vervolgens naar het parlement gaat. Op Prinsjesdag presenteert de minister van Financiën de Miljoenennota. Die nota beschrijft het algemene economische en financiële beeld; de daadwerkelijke toestemming om geld uit te geven staat in afzonderlijke begrotingswetten per ministerie.

Wat is er sinds 18 augustus veranderd?

Op 18 augustus zocht het minderheidskabinet nog naar overeenstemming binnen de coalitie en naar mogelijke steun van oppositiepartijen. Die eerste onzekerheid is weg: volgens de actuele berichtgeving hebben D66, VVD en CDA een begrotingsakkoord bereikt. Er is echter nog geen gegarandeerde parlementaire meerderheid voor alle onderdelen.

Op 2 september zijn delen van de vertrouwelijke Prinsjesdagstukken uitgelekt. Daaruit ontstaat het beeld dat meerdere voorgenomen bezuinigingen worden geschrapt of uitgesteld en dat extra geld wordt uitgetrokken voor onder meer koopkracht, infrastructuur en klimaat. De gelekte bedragen hebben verschillende tijdvakken en zijn daarom niet optelbaar. Bovendien ontbreken het nieuwe officiële tekort, de schuldquote en de complete dekking.

Om nieuws en achtergrond uit elkaar te houden, staat de analyse van het lek en de gevolgen voor tekort en staatsschuld in een afzonderlijk nieuwsartikel. Deze pagina blijft de uitleg van het proces en de laatst volledig openbare financiële basis.

Wat is de openbare financiële basis voor 2027?

Tot de Miljoenennota verschijnt, is de Voorjaarsnota 2026 de best controleerbare officiële basis. Daarin raamt het ministerie van Financiën voor 2027 een EMU-tekort van €37,1 miljard, gelijk aan 2,9% van het bbp. De geraamde overheidsschuld bedraagt aan het einde van dat jaar €612,4 miljard, of 48,0% van het bbp.

Deze cijfers zijn een basispad, niet de uitkomst van het gelekte pakket. Nieuwe uitgaven, geschrapte besparingen, belastingmaatregelen, economische ramingen en financiële transacties kunnen de eindstand wijzigen. De afstand tot de Europese referentiewaarde van 3% mag bovendien niet als een vrij besteedbare geldpot worden gezien: ramingen bewegen en de Europese begrotingsregels kijken ook naar het meerjarige uitgavenpad.

Het nieuwste gemeten schuldcijfer komt van Eurostat. Aan het einde van het eerste kwartaal van 2026 bedroeg de Nederlandse overheidsschuld €517,377 miljard, of 43,8% van het bbp. Dat is een waarneming op één meetmoment. De 48,0% voor eind 2027 is een raming. Op de Nederlandse schuldpagina houden we officiële meetstanden, prognoses en de live modelschatting daarom zichtbaar uit elkaar.

Waarom maakt een minderheidskabinet verschil?

D66, VVD en CDA hebben samen 66 van de 150 zetels in de Tweede Kamer. Ook in de Eerste Kamer heeft de coalitie geen meerderheid. Het kabinet kan de begrotingswetten wel indienen, maar heeft steun buiten de coalitie nodig om ze door beide Kamers te krijgen.

Dat betekent niet dat vooraf één allesomvattend akkoord met de oppositie verplicht is. De Tweede Kamer behandelt begrotingen per hoofdstuk en kan amendementen aannemen. Partijen kunnen dus het ene begrotingshoofdstuk steunen en een ander afwijzen, of steun koppelen aan een wijziging. De Eerste Kamer kan wetsvoorstellen niet meer amenderen, maar wel aannemen of verwerpen.

Een begroting is bovendien meer dan één vertrouwensstemming. Belastingmaatregelen, uitgavenbegrotingen en afzonderlijke hervormingswetten kunnen verschillende coalities aantrekken. Daardoor kan het uiteindelijke beleid na Prinsjesdag afwijken van het pakket dat op Prinsjesdag wordt gepresenteerd.

Begrotingstekort en staatsschuld zijn niet hetzelfde

Het EMU-saldo meet het verschil tussen overheidsinkomsten en overheidsuitgaven in een jaar, volgens de Europese transactieregels. Bij een tekort moet de overheid doorgaans extra financieren. De EMU-schuld is de uitstaande schuld op een meetdatum.

Een tekort vergroot de schuld meestal, maar niet exact met hetzelfde bedrag. Aandelenverkopen, leningen, kas-transactieverschillen en waardeveranderingen kunnen de schuld bewegen zonder een gelijk effect op het saldo. Ook verandert de schuldquote als het bbp groeit of krimpt. Daarom moeten drie vragen apart worden beantwoord:

1. wat doet een maatregel met inkomsten en uitgaven in ieder begrotingsjaar;
2. wat doet het totale pakket met de financieringsbehoefte en schuld in euro’s;
3. hoe ontwikkelen schuld en tekort zich als percentage van het bbp?

Onze uitleg over begrotingstekort versus staatsschuld werkt deze begrippen verder uit. Het voorkomt bijvoorbeeld dat een eenmalige verkoopopbrengst wordt behandeld als structurele belastingdekking.

Wat gebeurt er op en na Prinsjesdag?

De precieze behandeling verschilt per begrotingshoofdstuk. Als een begrotingswet bij de start van het jaar nog niet in werking is, bestaan wettelijke regels om lopende verplichtingen en noodzakelijk beleid tijdelijk voort te zetten. Dat is iets anders dan onbeperkt nieuw beleid kunnen uitvoeren. De Raad van State heeft uitgelegd dat afwijzing van een begroting zowel juridische als politieke gevolgen kan hebben; de concrete uitkomst hangt af van welk wetsvoorstel wordt geraakt.

Waar moet je op 15 september op letten?

De headlines gaan waarschijnlijk over koopkracht en opvallende miljardenbedragen. Voor de kwaliteit van de begroting zijn de onderliggende tabellen belangrijker. Controleer daarom:

• Saldo en schuld: wat zijn het EMU-saldo, de schuld in euro’s en de schuldquote voor alle jaren van de raming?
• Basispad: is een bedrag echt nieuw, of een mutatie ten opzichte van de Voorjaarsnota of het coalitieakkoord?
• Looptijd: gaat het om één jaar, een meerjarig totaal of een structureel bedrag op lange termijn?
• Dekking: welke lastenverzwaring of lagere uitgave staat tegenover een versoepeling?
• Uitvoerbaarheid: kan een ministerie het geld in het genoemde jaar daadwerkelijk besteden?
• Koopkracht: wat laat de CPB-doorrekening zien voor verschillende huishoudtypen, niet alleen voor de mediaan?

Die controle is ook relevant voor de oplopende rentelasten. Een beleidswijziging hoeft niet direct een schuldenprobleem te veroorzaken, maar structureel hogere tekorten vergroten op termijn de financieringsbehoefte en kunnen de renterekening van de Staat verder verhogen.

Conclusie

De begroting voor 2027 is binnen kabinet en coalitie politiek afgesproken, maar nog niet openbaar en nog niet door het parlement aangenomen. Op 15 september verandert het gesprek van gelekte bedragen naar controleerbare begrotingstabellen. Daarna begint de fase waarin Tweede en Eerste Kamer werkelijk over de begrotingswetten beslissen.

Tot die tijd blijft de Voorjaarsnota het officiële financiële referentiepunt: een geraamd tekort van 2,9% van het bbp en een geraamde schuld van 48,0% in 2027. Die cijfers kunnen in de Miljoenennota veranderen. Wie het pakket eerlijk wil beoordelen, moet daarom niet alleen vragen hoeveel geld ergens “bij komt”, maar ook in welk jaar, ten opzichte van welke basis, met welke dekking en met welk effect op saldo én schuld.

Bronnen en methodologie

De procedure is gecontroleerd aan informatie van de Rijksoverheid, de Rijksbegrotingsvoorschriften, de Tweede Kamer en de Raad van State. De financiële basis komt uit de Voorjaarsnota 2026; de actuele gemeten schuldstand komt van Eurostat. Het begrotingsakkoord en het lek worden als media-informatie toegeschreven aan RTL Nieuws, omdat de definitieve Prinsjesdagstukken op de reviewdatum nog niet openbaar waren.

• Ministerie van Financiën: Voorjaarsnota 2026
• Rijksoverheid: besluitvorming over inkomsten en uitgaven
• Rijksbegrotingsvoorschriften en begrotingskalender
• Raad van State: gevolgen van een verworpen begroting
• Eurostat: Nederlandse overheidsschuld in het eerste kwartaal van 2026
• Methodologie van EU Debt Map